زعفران سالهاست یکی از نمادهای مزیت نسبی ایران در کشاورزی به شمار میرود؛ محصولی با ارزش افزوده بالا که علاوه بر ارزآوری، زنجیرهای از اشتغال در مناطق روستایی، صنایع بستهبندی و فرآوری ایجاد کرده است. پیش از این، ایران در بازار جهانی زعفران نقش بزرگی داشت، اما اکنون بهمرور نقش خود را از دست داده است. این محصول استراتژیک، جایگاه ایران را در بازار جهانی کالاهای لوکس کشاورزی تثبیت کرده و همواره بهعنوان یکی از پایههای صادرات غیرنفتی مطرح بوده است. با این حال، وابستگی به بازارهای محدود، نوسانات نرخ ارز و چالشهای تجاری، مسیر صادرات آن را پرنوسان کرده است.
این نمودار داستان طلای سرخ ایران را روایت میکند. ارزش دلاری صادرات زعفران از حدود ۳۰۲.۹ میلیون دلار در سال ۱۳۸۹، به اوج ۴۰۸.۳ میلیون دلار در سال ۱۳۹۱ رسید؛ اما پس از آن افتی محسوس را تجربه کرد و تا سال ۱۳۹۵ به حدود ۷۷.۴ میلیون دلار کاهش یافت. جهش مقطعی سال ۱۳۹۷ (حدود ۳۰۱.۹ میلیون دلار) نتوانست روند نزولی بعدی را متوقف کند و در دهماهه ۱۴۰۴ ارزش صادرات به حدود ۸.۴ میلیون دلار رسیده است. این کاهش چشمگیر از تغییرات ساختاری در بازارهای هدف، رقابت سایر کشورها و فشارهای تجاری حکایت دارد و نشان میدهد حتی محصولات دارای مزیت تاریخی نیز از تحولات اقتصاد کلان و تجارت خارجی مصون نیستند.
